Hiểu nguyên lý
Ly hợp (côn) là cái kẹp giữa động cơ và hộp số. Bánh đà luôn quay theo động cơ; đĩa côn bọc vật liệu ma sát bị lò xo đĩa của mâm ép kẹp chặt vào bánh đà. Khi bạn đạp côn, càng cắt côn đẩy bi tê ép vào tâm lò xo đĩa, mâm ép lùi ra, đĩa côn được thả và trục sơ cấp của hộp số tách khỏi động cơ. Đoạn giữa hành trình bàn đạp (trên mô phỏng của Carmi khoảng 35–65%) là vùng bán côn: đĩa vừa dính vừa trượt, truyền lực một phần và cũng là lúc đĩa nóng và mòn nhiều nhất.
Hộp số sàn kiểu cầu trước có hai trục song song. Trục sơ cấp mang các bánh răng chủ động luôn quay khi côn dính. Trục thứ cấp mang các bánh răng bị động quay lồng không; chỉ bánh răng nào được ống gài của bộ đồng tốc khoá vào trục mới truyền lực. Bộ đồng tốc có vòng ma sát làm hai bên quay bằng tốc độ trước khi răng gài ăn vào, vì vậy phải đạp hết côn khi vào số, nếu không sẽ bị rè.
Số lùi có thêm một bánh răng trung gian chen giữa để đảo chiều quay và thường không có đồng tốc, nên chỉ vào khi xe đã dừng hẳn. Cuối trục thứ cấp, bánh răng nhỏ ăn với vành chậu của bộ vi sai, đưa lực qua hai bán trục tới bánh xe. Trên mô hình: số 1 khoảng 3,62; số 2 khoảng 1,86; số 3 khoảng 1,22; số 4 khoảng 0,94; số 5 khoảng 0,71; vi sai khoảng 4,07. Xe thật có tỉ số khác nhau tuỳ hãng, nhưng nguyên lý giống nhau. Bài này để hiểu: tháo, chỉnh ly hợp hay hộp số là việc của gara.
Các bước
- Bánh đà luôn quay theo động cơNhìn động cơ và bánh đà gắn ở đầu trục khuỷu. Bánh đà nặng giúp động cơ quay đều và là mặt ma sát phía trước của đĩa côn. Vành răng ngoài bánh đà là chỗ máy đề ăn vào khi khởi động.
- Tách lớp bộ ly hợpBật tách lớp để thấy thứ tự từ trước ra sau: bánh đà, đĩa côn, mâm ép có lò xo đĩa, bi tê và càng cắt côn. Đĩa côn lắp then hoa với trục sơ cấp nên trượt dọc trục được nhưng luôn quay cùng trục.
- Đạp côn: chuyện gì xảy raTrên xe con, bàn đạp côn là bàn đạp bên trái. Đạp côn kéo càng cắt côn (qua dây côn hoặc hệ thuỷ lực), càng đẩy bi tê vào lò xo đĩa và mâm ép nhả đĩa côn. Khi xe đang chạy mà chân bạn tì nhẹ lên côn, bi tê có thể bị ép liên tục và đĩa côn không kẹp chặt hoàn toàn.
- Hai trục và năm cặp bánh răngTrục sơ cấp ở trên mang bánh răng chủ động số 1–5; trục thứ cấp ở dưới mang bánh răng bị động. Cặp số 1 nhỏ kéo lớn (13 – 47 răng) cho lực mạnh; cặp số 5 lớn kéo nhỏ (35 – 25 răng) cho tốc độ cao. Ở số N, các bánh răng bị động chỉ quay lồng không.
- Bộ đồng tốc và càng gạt sốCần số chọn thanh trượt (1–2, 3–4, 5–R) rồi đẩy tới hoặc lui; càng gạt kéo ống gài của bộ đồng tốc sang bánh răng cần gài. Vòng đồng tốc cọ vào bánh răng để hai bên bằng tốc độ rồi răng gài mới ăn vào. Nếu côn chưa cắt hẳn, trục sơ cấp còn bị động cơ kéo và đồng tốc không kịp làm việc, gây rè.
- Số lùi đảo chiều quayGài số lùi: bánh răng trung gian chen vào giữa nên trục thứ cấp quay ngược chiều. Số lùi thường không có đồng tốc, nên trên mô phỏng nếu xe còn lăn tới, số lùi sẽ không vào và báo rè. Luôn dừng hẳn xe rồi mới vào R.
- Vi sai, bán trục và vị trí trên xeBánh răng cuối trục thứ cấp ăn với vành chậu vi sai, giảm tốc thêm khoảng 4 lần rồi chia lực qua hai bán trục. Trên xe con, cả cụm ly hợp, hộp số và vi sai nằm liền bên cạnh động cơ, thấy rõ khi nhìn từ gầm.
- Thực hành trên mô phỏngMở trang /meo-sua-xe/mo-phong/hop-so-san. Kéo bàn đạp côn từ từ và quan sát đĩa côn đổi màu khi trượt trong vùng bán côn. Thử gài số khi chưa đạp hết côn để nghe báo rè, rồi làm lại đúng: đạp hết côn, gài số.
Dấu hiệu nhận biết
- Đạp côn nghe tiếng rít hoặc lạo xạo, nhả côn thì hết
- Ga lên mà xe không nhanh lên tương ứng, có mùi khét
- Vào số kêu rè dù tưởng đã đạp côn
- Điểm ăn côn bị dời lên rất cao gần cuối hành trình nhả
Khi nào tự xử lý, khi nào ra gara?
Kiểm tra nhanh
Kiến thức tham khảo, không thay thế kiểm tra của kỹ thuật viên. Mô hình 3D minh hoạ một chiếc xe điển hình, vị trí chi tiết trên xe của bạn có thể khác — xem sổ hướng dẫn sử dụng. Nguồn: Đi xe số sàn, không nên rà chân côn quá nhiều (Tuổi Trẻ) · Chẩn đoán 'bệnh' của hộp số (Znews) · 9 thói quen lái xe sai lầm trên xe số sàn (oto.com.vn)