Hiểu nguyên lý
Động cơ đốt nhiên liệu sinh ra rất nhiều nhiệt. Nước làm mát chảy vòng quanh thân máy để hút nhiệt, rồi chảy tới két nước ở đầu xe, nơi gió và quạt thổi qua làm nguội, sau đó quay lại động cơ. Một van hằng nhiệt điều chỉnh dòng chảy để máy nhanh ấm khi mới nổ và không quá nóng khi chạy lâu. Thiếu nước làm mát, máy có thể quá nhiệt, cong mặt quy lát hoặc hỏng gioăng — những hư hỏng rất tốn kém.
Nước làm mát không phải nước lã. Đó là dung dịch pha sẵn gồm nước và chất chống đông, chống sôi, chống gỉ, thường có màu xanh lá, hồng, đỏ, cam hoặc xanh dương tuỳ loại. Màu giúp nhận ra rò rỉ và phân biệt loại, nhưng không nói lên chất lượng: hai loại cùng màu chưa chắc giống nhau, nên tốt nhất dùng đúng loại ghi trong sổ hướng dẫn và không trộn lẫn loại khác.
Hệ thống làm mát chạy dưới áp suất, khi máy nóng nước bên trong có thể nóng hơn 100°C mà chưa sôi. Mở nắp lúc này, áp suất giảm đột ngột làm nước sôi bùng và phun ra gây bỏng nặng. Vì vậy chỉ kiểm tra khi máy nguội và chủ yếu nhìn mức trên bình phụ trong suốt. Chu kỳ thay nước làm mát khác nhau nhiều theo loại: từ khoảng 2 năm tới loại tuổi thọ dài 5 năm hoặc hơn 100.000 km — xem sổ bảo dưỡng của xe.
Các bước
- Chờ máy nguội hẳnKiểm tra lúc máy nguội, tốt nhất buổi sáng trước khi nổ máy hoặc sau khi tắt máy vài giờ. Đặt tay gần (không chạm) nắp capo: còn hầm nóng là chưa được. Đỗ xe trên nền phẳng để đọc mức cho đúng. Không mở nắp két nước hay bình phụ khi máy còn nóng: nước làm mát có áp suất có thể phun ra gây bỏng nặng.
- Mở capo, tìm bình nước làm mát phụMở và chống capo chắc chắn. Bình phụ là bình nhựa trắng mờ, nhìn xuyên thấy chất lỏng có màu, nối với két nước bằng ống nhỏ. Nắp thường có ký hiệu cảnh báo nhiệt hoặc chữ COOLANT. Đừng nhầm với bình nước rửa kính và bình dầu phanh (nhỏ, nắp thường ghi BRAKE FLUID). Quạt két nước có thể tự quay cả khi đã tắt máy. Giữ tay, tóc, khăn tránh xa cánh quạt.
- Đọc mức giữa MIN và MAXNhìn thành bình: có vạch MIN (LOW) và MAX (FULL). Khi máy nguội, mức nước nên nằm giữa hai vạch. Một số bình ghi thêm mức COLD và HOT — khi nguội thì đọc theo vạch COLD. Dùng đèn pin chiếu từ phía sau nếu khó nhìn.
- Nhìn màu và độ trongNước làm mát tốt có màu tươi, trong (xanh, hồng, cam… tuỳ loại). Màu nâu gỉ sét cho thấy bên trong đang gỉ hoặc nước quá cũ. Đục như sữa, có váng dầu hoặc cặn bùn là dấu hiệu dầu và nước làm mát lẫn vào nhau — cần gara kiểm tra.
- Châm thêm đúng loại khi thiếuKhi máy đã nguội, quấn khăn và vặn nắp bình phụ từ từ. Châm nước làm mát pha sẵn cùng loại tới vạch MAX, không đổ đầy tràn. Trường hợp khẩn cấp không có sẵn, có thể châm tạm nước cất, nhưng sau đó nên đưa xe đi pha lại đúng nồng độ. Vặn chặt nắp. Nước làm mát độc và có vị ngọt hấp dẫn trẻ em, thú nuôi. Lau sạch chỗ đổ ra, cất chai ngoài tầm với.
- Theo dõi két nước và kim nhiệt độNhìn quanh két nước và các ống cao su to: có vết đóng cặn màu, chỗ ẩm hay ống phồng nứt không. Khi lái, để ý kim nhiệt độ: sau khi máy ấm, kim thường đứng yên ở khoảng giữa. Kim leo dần lên cao hoặc phải châm nước thường xuyên là lúc cần gara tìm chỗ rò.
Dấu hiệu nhận biết
- Kim nhiệt độ lên cao hơn bình thường hoặc đèn báo nhiệt độ nước sáng
- Mức trên bình phụ tụt dưới vạch MIN dù vừa châm cách đây không lâu
- Vệt màu xanh, hồng hoặc cam có mùi ngọt dưới đầu xe
- Hơi nước bốc lên từ khe capo hoặc mùi ngọt hắc trong khoang lái
- Nước làm mát trong bình phụ có màu nâu gỉ, đục hoặc nổi váng dầu
- Khói trắng dày ở ống xả không hết sau khi máy đã ấm
Khi nào tự xử lý, khi nào ra gara?
Kiểm tra nhanh
Kiến thức tham khảo, không thay thế kiểm tra của kỹ thuật viên. Mô hình 3D minh hoạ một chiếc xe điển hình, vị trí chi tiết trên xe của bạn có thể khác — xem sổ hướng dẫn sử dụng. Nguồn: VnExpress — Hỏng hóc của hệ thống làm mát · oto.com.vn — Những bộ phận động cơ bạn cần kiểm tra định kỳ · Dummies — How to safely check the fluid in a vehicle's coolant system