Hiểu nguyên lý
Dầu máy (dầu nhớt) tạo một lớp màng mỏng giữa các chi tiết kim loại quay rất nhanh trong động cơ như piston, trục khuỷu, trục cam. Không có lớp màng này, kim loại cọ trực tiếp vào nhau, nóng lên và mòn rất nhanh. Dầu còn mang nhiệt và cặn bẩn đi, giúp làm kín và chống gỉ. Theo thời gian, dầu bẩn dần, loãng hoặc đặc đi và bị hao một ít qua mỗi lần chạy, nên cần kiểm tra mức và thay định kỳ.
Phần lớn xe xăng phổ thông có một que thăm dầu cắm vào thân máy, đầu que thường có tay cầm màu vàng hoặc cam. Trên que có hai vạch hoặc hai lỗ: vạch dưới (MIN hoặc L) là mức thấp nhất cho phép, vạch trên (MAX hoặc F) là mức đầy. Khoảng giữa hai vạch trên nhiều xe tương đương khoảng một lít dầu, nhưng tuỳ động cơ. Một số xe đời mới không có que thăm mà hiển thị mức dầu trên màn hình, khi đó làm theo sổ hướng dẫn.
Thiếu dầu nguy hiểm, nhưng thừa dầu cũng không tốt: dầu quá vạch MAX có thể bị trục khuỷu khuấy thành bọt, làm giảm khả năng bôi trơn và dễ rò rỉ qua phớt. Vì vậy châm từng ít một và đo lại. Chu kỳ thay dầu phổ biến khoảng 5.000–10.000 km hoặc 6–12 tháng, tuỳ loại dầu và điều kiện chạy; xe hay đi phố kẹt xe nên thay sớm hơn. Con số đúng cho xe bạn nằm trong sổ bảo dưỡng.
Các bước
- Đỗ xe phẳng, tắt máy và chờĐỗ xe trên nền phẳng, tắt máy. Nếu vừa chạy, chờ khoảng 5–10 phút để dầu chảy hết về đáy các-te; tốt nhất là kiểm tra buổi sáng trước khi nổ máy. Đỗ trên dốc hoặc đo ngay khi vừa tắt máy đều cho kết quả sai.
- Mở capo và tìm que thăm dầuKéo chốt mở capo trong khoang lái, ra đầu xe gạt lẫy phụ, nâng capo và chống chắc. Tìm que có tay cầm hình vòng, thường màu vàng hoặc cam, cắm vào thân động cơ. Đừng nhầm với que thăm dầu hộp số (nếu có) — tuỳ xe, xem hình trong sổ hướng dẫn. Nếu máy vừa tắt, tránh chạm vào ống xả, thân máy. Quạt két nước có thể tự chạy dù đã tắt máy — giữ tay, tóc, khăn tránh xa quạt.
- Rút que, lau sạch, cắm lại hết cỡRút que ra, dùng giấy hoặc khăn không xơ lau sạch đầu que. Cắm lại vào ống cho tới khi tay cầm chạm hết, chờ một hai giây rồi rút ra lần nữa. Lần rút đầu thường bị dầu bắn lên thành ống nên không chính xác — chỉ đọc ở lần rút thứ hai.
- Đọc mức và màu dầuCầm que nằm ngang, nhìn mép vệt dầu: nằm giữa vạch MIN và MAX là đạt, gần MAX càng tốt. Dưới MIN là thiếu. Nhìn màu: vàng nâu trong là dầu còn tốt; nâu đen là dầu đã cũ (vẫn bình thường nếu gần tới hạn thay). Dầu có màu trắng đục như cà phê sữa hoặc lợn cợn hạt kim loại là dấu hiệu bất thường.
- Châm dầu qua nắp đổ dầuNắp đổ dầu nằm trên đỉnh động cơ, thường có hình bình dầu hoặc ghi cấp độ nhớt (ví dụ 0W-20, 5W-30). Dùng đúng loại dầu ghi trong sổ hướng dẫn. Vặn nắp ra, dùng phễu, châm từng ít một (khoảng 0,2–0,3 lít), chờ vài phút cho dầu xuống rồi đo lại bằng que. Lặp lại tới khi gần MAX thì dừng. Không đổ quá vạch MAX. Lau sạch dầu rơi vãi trên thân máy vì dầu nhỏ lên chi tiết nóng có thể bốc khói, gây mùi.
- Đóng nắp, cắm que và kiểm tra đèn báoVặn chặt nắp đổ dầu, cắm que thăm vào hết cỡ, hạ capo từ độ cao khoảng 20–30 cm cho sập khoá rồi ấn thử. Nổ máy và nhìn taplo: đèn áp suất dầu phải tắt sau vài giây. Ghi lại ngày và số km đã châm để theo dõi xe có hao dầu nhanh không.
Dấu hiệu nhận biết
- Đèn báo áp suất dầu (hình bình dầu, màu đỏ) sáng sau khi nổ máy hoặc nhấp nháy khi vào cua
- Phải châm thêm dầu thường xuyên giữa hai lần thay
- Có vết dầu nâu đen dưới gầm khoang máy
- Mùi dầu khét khi mở capo sau khi chạy
- Khói xanh nhạt ở ống xả khi tăng ga
- Động cơ kêu lách cách to hơn bình thường lúc mới nổ máy
Khi nào tự xử lý, khi nào ra gara?
Kiểm tra nhanh
Kiến thức tham khảo, không thay thế kiểm tra của kỹ thuật viên. Mô hình 3D minh hoạ một chiếc xe điển hình, vị trí chi tiết trên xe của bạn có thể khác — xem sổ hướng dẫn sử dụng. Nguồn: oto.com.vn — Hướng dẫn chi tiết cách tự thay dầu nhớt động cơ tại nhà · VnExpress — Bạn đã chăm sóc động cơ ôtô đúng cách? · VnExpress — Bảo dưỡng ôtô đúng cách · oto.com.vn — Những bộ phận động cơ bạn cần kiểm tra định kỳ